Pamięć epizodyczna

Pamięć epizodyczna to podsystem pamięci długotrwałej, który przechowuje osobiste doświadczenia wraz z ich kontekstem przestrzennym i czasowym. Od pamięci semantycznej (wiedzy faktograficznej) odróżnia ją charakter autobiograficzny oraz możliwość subiektywnego ponownego przeżywania doświadczeń. Typowym przykładem jest wspomnienie ostatnich urodzin — z obrazami, nastrojem i poczuciem ponownego bycia tam. Pojęcie wprowadził Endel Tulving. Osoby z afantazją mają często nienaruszoną pamięć semantyczną, ale zmienione wspomnienia epizodyczne, przeżywane mniej żywo i mniej emocjonalnie. W SDAM pamięć epizodyczna jest poważnie upośledzona. Centralne znaczenie dla wspomnień epizodycznych mają hipokamp i sieć stanu spoczynkowego. Badania pokazują, że wyobraźnia wzrokowa i pamięć epizodyczna są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ korzystają z podobnych sieci neuronalnych. To powiązanie tłumaczy, dlaczego osoby niewidzące obrazów mentalnych często opisują swoje wspomnienia jako listę faktów, a nie jako wewnętrzny film.

Badania pokazują, jak ściśle oba zjawiska wiążą się przy afantazji: w pierwszym badaniu afantazji 14 z 21 uczestników zgłosiło trudności z pamięcią autobiograficzną (Zeman i in. 2015). Uczestnicy z afantazją podawali wyraźnie mniej szczegółów epizodycznych niż osoby kontrolne, zarówno o przeszłych, jak i o wyobrażonych przyszłych wydarzeniach (Dawes i in. 2022). Przez całe życie poważnie upośledzoną pamięć autobiograficzną przy poza tym typowym myśleniu opisano u trzech zdrowych dorosłych i nazwano SDAM (Palombo i in. 2015). Nie każda osoba z afantazją ma problemy z pamięcią; jak dokładnie oba zjawiska są powiązane, nie jest jeszcze wyjaśnione (Watkins 2018; Zeman 2024).