Obrazy mentalne

Obrazy mentalne, nazywane także wyobrażeniami wzrokowymi lub reprezentacjami obrazowymi, to quasi-percepcyjne doświadczenia pojawiające się bez odpowiedniego bodźca zmysłowego. Powstają poprzez aktywację wzrokowych obszarów mózgu przez wyższe procesy poznawcze, a nie przez oczy. Obrazy mentalne odgrywają centralną rolę w zapamiętywaniu, rozwiązywaniu problemów, planowaniu i myśleniu twórczym. Ich żywość różni się znacząco między ludźmi: podczas gdy niektórzy mają fotorealistyczne wewnętrzne obrazy (hiperfantazja), inni nie potrafią generować żadnych reprezentacji wzrokowych (afantazja). Badania neuronaukowe pokazują, że podczas wizualizacji aktywne są podobne regiony mózgu jak podczas rzeczywistego widzenia. Większość ludzi doświadcza obrazów mentalnych jako czegoś zupełnie oczywistego i dopiero zetknięcie z pojęciem afantazji uświadamia im, jak bardzo to wewnętrzne doświadczenie potrafi różnić się między poszczególnymi osobami.

Badacze opisują wyobrażenia jako „Vision in Reverse”: mózg aktywuje korę wzrokową odgórnie (top-down), zamiast oddolnie jak przy rzeczywistym widzeniu. W afantazji Milton i in. (2021) stwierdzili w stanie spoczynku słabsze sprzężenie między obszarami przedczołowymi a siecią wzrokową. Żywość wyobrażeń ocenia się zwykle kwestionariuszem, najczęściej VVIQ (Marks 1973). Eksperymenty z rywalizacją obuoczną i pomiary źrenic pokazują na poziomie grup, że przy afantazji wyobrażenia prawie nie mają efektu sensorycznego (Keogh & Pearson 2018) — to więc nie tylko kwestia samooceny. Brakuje spójnych dowodów na to, że ustrukturyzowany trening trwale podnosi żywość obrazów mentalnych — także u osób z typową wyobraźnią.