Przejdź do treści głównej

Hipofantazja

Niewyraźne, blade obrazy w umyśle – między afantazją a typową wyobraźnią

Spis treści

Hipofantazja to zaproponowane pojęcie dla osób, które potrafią tworzyć obrazy w umyśle, ale tylko niewyraźne i blade. W największej dotychczasowej analizie, obejmującej 9063 ankietowanych, w tym zakresie znalazło się 3,3%, więcej niż 0,9% w przypadku afantazji (Wright i in. 2024).

Czym jest hipofantazja?

Wyobraź sobie wschód słońca. Niektórzy widzą go niemal jak prawdziwy, inni wcale. Pomiędzy są osoby, u których obraz wprawdzie się pojawia, ale mglisty i słaby. Dla nich zaproponowano pojęcie hipofantazji: opisuje ono osoby, które według własnej relacji potrafią wytworzyć tylko niewyraźne i blade obrazy wzrokowe (Wright i in. 2024).

Nie jest jasne, kto pierwszy użył tego pojęcia. Wright i współpracownicy powołują się na Reeder i Figueroę (2022); tej pracy nie mogliśmy sami sprawdzić.

  • Pojęcie: zaproponowane (Wright i in. 2024)
  • VVIQ 17–32
  • Częstość: 3,3% (Wright i in. 2024)

Od jakiego wyniku mówi się o hipofantazji?

Zwykle mierzy się ją kwestionariuszem VVIQ, który bada żywość obrazów w umyśle. Najniższy możliwy wynik to 16, najwyższy 80. Wright i in. (2024) podzielili wyniki następująco:

Afantazja160,9%
Hipofantazja17–323,3%
Typowa wyobraźnia33–7489,7%
Hiperfantazja75–806,1%

Dlaczego akurat 32? Wynik łączny 32 odpowiada odpowiedzi „niewyraźny i blady” przy każdym pytaniu. Dlatego w badaniach słabą wyobraźnię wzrokową określa się zwykle jako wynik VVIQ 32 lub niższy (Dawes i in. 2020).

Progi nie są jednolite

Nie każde badanie wyznacza granicę w tym samym miejscu. Zeman i in. (2020) zaliczali do afantazji wyniki VVIQ 16–23 (16 skrajna, 17–23 umiarkowana). Wynik między 17 a 23 jest więc zależnie od badania hipofantazją albo umiarkowaną afantazją. Sami Wright i in. (2024) piszą, że porównania pozostają trudne, bo badania stosują różne, często pozornie arbitralne przedziały wyników.

Jak często występuje hipofantazja?

Hipofantazja
3,3%
9063 ankietowanych, 95-procentowy przedział ufności 3,0–3,7%
w badaniu 1
3%
3049 ankietowanych
środkowy wynik VVIQ
57
mediana wszystkich 9063; środkowa połowa uzyskała od 49 do 65

9063 ankietowanych pochodzi z trzech zbiorów danych: 3049 z własnego badania Wrighta i in., 1004 z pracy Dance i in. (2022) oraz 5010 z pracy Beran i in. (2023). Wszystkie odsetki dotyczą tylko podanego wyżej podziału według wyniku VVIQ (Wright i in. 2024).

Pewien przegląd ujmuje to podobnie: około 1% populacji ma głęboką afantazję z najniższym wynikiem VVIQ (16/80), a 2–6% ma obrazy co najwyżej „niewyraźne i blade”, z wynikami VVIQ 32/80 lub niższymi (Zeman 2024).

Hipofantazja a afantazja: na czym polega różnica?

Afantazja

VVIQ 16

W podziale Wrighta i in. (2024) tylko najniższy możliwy wynik. Obrazy w umyśle praktycznie nie powstają na życzenie.

Hipofantazja

VVIQ 17–32

Obrazy w umyśle powstają, ale średnio są co najwyżej „niewyraźne i blade”.

Granica między nimi to umowa przyjęta w badaniach, a nie ostra linia podziału w doświadczeniu. Niektóre badania łączą afantazję i słabą wyobraźnię (Dance i in. 2022). Hipofantazja opisuje wyniki kwestionariusza; nie jest diagnozą. Także afantazja obecna przez całe życie nie jest uważana za zaburzenie (Zeman i in. 2020).

Granice badań

  • Wszystkie odsetki opierają się na samoopisie w kwestionariuszu (Wright i in. 2024).
  • Granice między afantazją, hipofantazją a typową wyobraźnią różnią się w zależności od badania.
  • Nie jest jasne, kto ukuł pojęcie hipofantazji.

Najczęstsze pytania o hipofantazję

Czym jest hipofantazja i czym różni się od afantazji?

Hipofantazja to zaproponowane pojęcie dla osób, które potrafią wytworzyć tylko niewyraźne i blade obrazy w umyśle. W afantazji obrazy praktycznie nie powstają na życzenie. W podziale Wrighta i in. (2024) afantazji odpowiada wynik VVIQ 16, hipofantazji 17–32.

Od jakiego wyniku VVIQ mówi się o hipofantazji?

Według Wrighta i in. (2024) przy 17–32 z 80 punktów. 32 odpowiada odpowiedzi „niewyraźny i blady” przy każdym pytaniu (Dawes i in. 2020). Inne badania wyznaczają granice inaczej, np. Zeman i in. (2020), którzy 17–23 wciąż liczą jako umiarkowaną afantazję.

Jak często występuje hipofantazja?

W połączonej próbie 9063 osób odsetek wyniósł 3,3%, a w badaniu 1 z udziałem 3049 osób 3% (Wright i in. 2024).

Jaki wynik VVIQ jest przeciętny?

Mediana wszystkich 9063 ankietowanych wyniosła 57 punktów; środkowa połowa uzyskała od 49 do 65 (Wright i in. 2024).

Dlaczego jedne badania podają 3,9% afantazji, a inne 0,9%?

Bo liczą co innego. Dance i in. (2022) doszli do 3,9%, ale połączyli osoby, których wyobraźnia była całkowicie nieobecna lub wyraźnie osłabiona, czyli afantazję i słabą wyobraźnię. Wright i in. (2024) za afantazję uznali tylko najniższy wynik VVIQ, 16, i dlatego doszli do 0,9%.

Źródła naukowe

  1. Wright, D. J., Scott, M. W., Kraeutner, S. N. et al. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology, 15, 1454107. doi:10.3389/fpsyg.2024.1454107
  2. Zeman, A. (2024). Aphantasia and hyperphantasia: exploring imagery vividness extremes. Trends in Cognitive Sciences, 28(5), 467–480. doi:10.1016/j.tics.2024.02.007
  3. Dawes, A. J., Keogh, R., Andrillon, T. & Pearson, J. (2020). A cognitive profile of multi-sensory imagery, memory and dreaming in aphantasia. Scientific Reports, 10, 10022. doi:10.1038/s41598-020-65705-7
  4. Dance, C. J., Ipser, A. & Simner, J. (2022). The prevalence of aphantasia (imagery weakness) in the general population. Consciousness and Cognition, 97, 103243. doi:10.1016/j.concog.2021.103243
  5. Zeman, A., Milton, F., Della Sala, S. et al. (2020). Phantasia – The psychological significance of lifelong visual imagery vividness extremes. Cortex, 130, 426–440. doi:10.1016/j.cortex.2020.04.003

Ostatnia weryfikacja:

Czytaj dalej

Jak żywe są obrazy w twoim umyśle?

VST-16 opiera się na metodologii VVIQ i pokazuje, gdzie jesteś na spektrum. Służy orientacji i nie jest diagnozą.

Rozpocznij VST-16Zobacz wszystkie testy